Wie in Duitsland in de publieke sector werkt en ziek wordt, moet dat direct melden en heeft vanaf de eerste dag van het dienstverband recht op loondoorbetaling. Dat blijkt uit een overzicht van het Duitse vakmedium Haufe Arbeitsschutz van de regels rond ziekmelding onder de TVöD (Tarifvertrag für den öffentlichen Dienst, letterlijk: cao voor de openbare dienst). De TVöD is de collectieve arbeidsovereenkomst voor werknemers in loondienst – dus niet voor ambtenaren met een eigen rechtspositie – bij de Duitse federale overheid en de gemeenten. Voor werknemers van de deelstaten geldt de vergelijkbare TV-L, waarin dezelfde regels zijn opgenomen.
Direct melden, snel duidelijkheid geven
De regels voor de ziekmelding zelf zijn op het eerste gezicht eenvoudig: werknemers moeten hun werkgever op de eerste ziektedag onverwijld informeren, uiterlijk bij de geplande start van hun werk, en ook meteen aangeven hoe lang ze naar verwachting uitvallen. De wet schrijft geen vaste vorm voor: een telefoontje, WhatsApp-bericht, sms of e-mail volstaat, zolang dat binnen de organisatie gebruikelijk is. Ook iemand anders mag de melding namens de zieke werknemer doorgeven; bepalend is het moment waarop de werkgever daadwerkelijk op de hoogte is.
Bij meer dan drie kalenderdagen ziekte moet uiterlijk de eerstvolgende werkdag een doktersverklaring volgen. Werkgevers mogen dat attest ook al vanaf dag één eisen; voor een algemene regeling die voor meerdere werknemers geldt, is wel instemming van de personeelsvertegenwoordiging nodig. Voor werknemers met een wettelijke zorgverzekering is die papieren verklaring sinds de invoering van de elektronische arbeidsongeschiktheidsverklaring (eAU) per 1 januari 2023 niet meer nodig. Voor onder meer particulier verzekerden blijft een papieren attest wel verplicht. De meldingsplicht zelf — dat je ziek bent en hoe lang dat ongeveer duurt — blijft echter gewoon bestaan.
Loondoorbetaling zonder wachttijd
Het kenmerkende van de TVöD is dat de loondoorbetaling bij ziekte zonder eigen schuld op grond van § 22 lid 1 TVöD direct ingaat, zelfs in de eerste vier weken van een dienstverband. Op dat punt gaat de cao verder dan de algemene Duitse wet. De wettelijke loondoorbetaling loopt in beginsel zes weken. Daarna kan een aanvulling op het ziekengeld van de zorgverzekeraar volgen, de Krankengeldzuschuss, die kan doorlopen tot uiterlijk het einde van de 13e of 39e ziekteweek, afhankelijk van de toepasselijke regeling. De bron noemt geen exacte hoogte van deze aanvulling. Zolang er recht is op loondoorbetaling of Krankengeldzuschuss, wordt de jaarlijkse bijzondere uitkering (Jahressonderzahlung) niet verlaagd wegens ziekte. In die periode loopt volgens § 17 lid 3, onder b, TVöD ook de opbouw van diensttijd voor de volgende salaristrede (Stufenlaufzeit) gewoon door.
Context
Ook elders in Europa verschilt de aanpak van ziekteverzuim sterk, volgens een overzicht van het internationale netwerk van arbeidsrechtadvocaten Ius Laboris. In Nederland moeten werkgevers een re-integratietraject opzetten, met een probleemanalyse, een plan van aanpak en periodieke evaluaties. Werknemers zijn er in beginsel 104 weken beschermd tegen ontslag wegens ziekte. Een werkgever die het traject verwaarloost, kan de loondoorbetaling met een jaar verlengd zien. In België mag de werkgever bij twijfel een controlerend arts inschakelen, en is ontslag wegens medische overmacht pas mogelijk na doorgaans minimaal negen maanden onafgebroken arbeidsongeschiktheid, via een formele procedure met de bedrijfsarts. Ontslag enkel vanwege de ziekte zelf is er niet toegestaan. Deze verschillen laten zien dat ziekmelden in elk land een juridisch nauwkeurig omschreven proces is, met uiteenlopende afspraken over de termijn van melden, de bewijslast en de inkomensbescherming.
Waarom dit relevant is buiten Duitsland
Voor HSE-professionals buiten Duitsland laat deze regeling zien hoe meldplicht, bewijslast en inkomensbescherming in één systeem op elkaar zijn afgestemd. De Duitse regels leggen vast wanneer en hoe een werknemer zich meldt, vanaf welke dag een verklaring nodig is en hoe die digitaal wordt verwerkt. Een tijdige en duidelijke ziekmelding is in veel landen ook het startpunt voor verzuimbegeleiding en re-integratie. Organisaties die hun eigen verzuimprotocol evalueren, kunnen de Duitse onderdelen als vergelijkingsmateriaal gebruiken: de meldtermijn, het moment waarop een attest vereist is, de digitale verwerking en de duur van de loondoorbetaling. Welke keuzes daarin passend zijn, hangt af van de nationale wetgeving en de geldende cao-afspraken.
Bron: Haufe Arbeitsschutz, “Krankmeldung im öffentlichen Dienst” (20-10-2026). Context: Ius Laboris, “Managing sickness absence in Belgium, Italy and the Netherlands”.
