Een beter arbeidsmilieu op de bouwplaats begint al lang voordat de eerste steen wordt gelegd: bij de aanbesteding en het contract. Dat is de belangrijkste conclusie van nieuw onderzoek van het Nationale Onderzoekscentrum voor Arbeidsmilieu (NFA) in Kopenhagen, Denemarken, dat vijf concrete aanbevelingen formuleert voor opdrachtgevers, aannemers en arbeidsmilieucoördinatoren in de bouw- en infrasector.
Onderzoek naar zeventien bouwprojecten
Een team van zes onderzoekers, onder wie seniorforsker Sisse Grøn en professor Jeppe Ajslev, volgde tussen september 2021 en maart 2026 zeventien bouw- en aanlegprojecten (van oorspronkelijk achttien viel er één af). Zij analyseerden contracten, veiligheids- en gezondheidsplannen (PSS), aanbestedingsdocumenten en technische specificaties, samen met ervaren arbeidsmilieucoördinatoren. Daarnaast voerden ze 51 observatiedagen op bouwplaatsen uit en hielden ze 91 semigestructureerde interviews met onder meer arbeidsmilieucoördinatoren en uitvoerders. Het onderzoek is gefinancierd door het Deense Arbejdsmiljøforskningsfonden. De onderzoekers noemen als beperking dat vooral hoofdaannemingen zijn onderzocht, dat er geen systematische kalibratie tussen beoordelaars was en dat deelnemende opdrachtgevers mogelijk meer dan gemiddeld oog hadden voor arbeidsmilieu.
Vijf aanbevelingen als samenhangend pakket
Op basis van deze analyse komt het NFA tot vijf aanbevelingen, die de onderzoekers nadrukkelijk als één samenhangend pakket presenteren:
1. Beschrijf het arbeidsmilieu concreet en duidelijk in aanbestedingen en contracten, en maak het veiligheids- en gezondheidsplan een actief onderdeel van de afspraken.
2. Leg werkmethoden voor arbeidsmilieuwerk vooraf vast, met name veiligheidsrondes, die systematisch moeten worden uitgevoerd en opgevolgd.
3. Beoordeel risico’s concreet en pak ze zo hoog mogelijk op de preventietrap aan.
4. Behandel psychosociale arbeidsomstandigheden expliciet in het veiligheids- en gezondheidsplan, zoals tijdsdruk, coördinatie, rollen, conflicten en projectwijzigingen.
5. Leg vooraf duidelijke kaders vast voor de samenwerking tussen de projectpartijen, zowel op papier als in de projectorganisatie.
Volgens professor Ajslev maakt geen enkele losse contracteis het verschil: juist de combinatie van een goed uitgewerkte afsprakenbasis, duidelijke methoden en systematisch arbeidsmilieuwerk zorgt voor betere veiligheidsomstandigheden.
Onderzoeker Sisse Grøn wijst erop dat arbeidsmilieu in de voorbereiding niet altijd concreet genoeg wordt meegenomen, wat later kan leiden tot discussies over verantwoordelijkheid, kosten en vertraging: “Een goed arbeidsmilieu wordt niet alleen op de bouwplaats gecreëerd, wanneer de vakmensen aan de slag gaan.” Ajslev: “Hoe concreter, hoe beter het gezamenlijke uitgangspunt van de betrokken partijen wanneer de bouw begint.”
Context
De bevindingen sluiten aan op bredere Europese cijfers over veiligheid in de bouw. Volgens cijfers van Eurostat vielen er in 2024 in de Europese Unie 776 dodelijke arbeidsongevallen in de bouwsector, goed voor ongeveer 23 procent van alle 3.367 dodelijke arbeidsongevallen in de EU dat jaar. Daarmee was de bouw in 2024 de sector met het hoogste aantal arbeidsdoden in de EU. Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) noemt de bouw de sector met de grootste kans op ongevallen.
Voor HSE-professionals wereldwijd is de kern van het Deense onderzoek dat veiligheidswinst in de bouw niet alleen op de werkvloer te behalen is, maar al vroeg in het proces vastgelegd moet worden: in de manier waarop opdrachten worden aanbesteed, contracten worden opgesteld en samenwerking tussen opdrachtgevers en (onder)aannemers wordt georganiseerd. Dat inzicht is niet specifiek Deens: gefragmenteerde ketens van hoofdaannemers, onderaannemers en wisselende projectteams zijn kenmerkend voor bouwprojecten in vrijwel elk land. De aanbevelingen vormen daarmee een praktisch kader dat opdrachtgevers en veiligheidscoördinatoren overal kunnen gebruiken.
Bron: Ny forskning giver fem anbefalinger til bedre arbejdsmiljø i byggebranchen, 22 oktober 2026
Aanvullend onderzocht: eunews.it over Eurostat-cijfers arbeidsongevallen EU 2024, EU-OSHA Factsheet 36 over ongevallenpreventie in de bouw
