Canadese politiediensten krijgen vanaf december een nieuwe opleiding om vast te stellen wanneer een dodelijk arbeidsongeval verder gaat dan een overtreding van de arbowetgeving en strafrechtelijke nalatigheid oplevert. De cursus is ontwikkeld door arbeidspsycholoog Robert Stewart uit Calgary (Alberta, Canada), Consulting Director van het John Petropoulos Memorial Fund, en wordt verspreid via het Canadian Police Knowledge Network, inclusief een Franse vertaling.
Protocollen die er nooit kwamen
De cursus is bedoeld voor agenten, Crown-aanklagers en toezichthouders op arbeidsomstandigheden. Volgens Stewart voegde het Canadese parlement in 2004 weliswaar de zogeheten Westray-bepalingen toe aan de Criminal Code, het Canadese wetboek van strafrecht, maar werden politiediensten daarvoor nooit opgeleid of gefinancierd. Daardoor ontbraken protocollen om een dodelijk arbeidsongeval strafrechtelijk te beoordelen. Stewart verwijst naar een zaak uit 2009 in Calgary, waarbij een peuter omkwam toen een metalen bundel van een bouwplaats viel. Er volgden destijds geen strafrechtelijke aanklachten, enkel boetes onder provinciaal recht. Stewart ontwikkelde daarna samen met de Calgary Police Service een protocol voor het strafrechtelijk onderzoeken van arbeidsdoden; uit dat werk is de nieuwe cursus voortgekomen.
Drie pijlers voor onderzoekers
De opleiding rust op drie onderdelen: de wettelijke elementen van strafrechtelijke nalatigheid en de aansprakelijkheid van organisaties, veiligheidsmanagementsystemen als maatstaf voor wat redelijk is, en menselijke en organisatorische factoren zoals bedrijfscultuur en besluitvorming onder concurrerende prioriteiten. Een juridische toetsing is uitgevoerd door hoogleraar Jennifer Quaid van de Universiteit van Ottawa. Volgens Stewart zijn werkgevers zich vaak niet bewust van hun strafrechtelijke blootstelling of zijn ze er sceptisch over. Een geslaagde audit, een laag aantal ongevallenclaims of een goede beoordeling als aannemer zegt volgens hem weinig: onderzoekers zullen kijken hoe veiligheidsprogramma’s op de werkplek daadwerkelijk functioneren, niet alleen naar wat er op papier staat. Hij gebruikt het beeld van het bekende aandachtsexperiment: “60 procent van de mensen ziet de gorilla niet” – agenten die bij een arbeidsongeval alleen op klassiek geweld letten, missen volgens hem vaak de aanwijzingen voor organisatorische nalatigheid en schuiven het dossier door naar een toezichthouder die geen strafrechtelijke vervolging kan starten.
Cijfers van vakbond United Steelworkers laten zien hoe beperkt de toepassing van de wet tot nu toe is: in twintig jaar leidden de Westray-bepalingen tot 27 aanklachten en 12 veroordelingen. Toronto Police Service en Kingston Police Service maken Westray-training inmiddels verplicht voor hun agenten; zeven aanbevelingen voor bredere verplichte training liggen momenteel bij de federale overheid.
Context
De Westray-bepalingen gaan terug op de ramp in de Westray-steenkoolmijn in Pictou County (Nova Scotia, Canada), waar op 9 mei 1992 26 mijnwerkers omkwamen door een ontploffing van methaangas en kolenstof, ondanks eerdere veiligheidswaarschuwingen van werknemers, vakbond en inspecteurs. Naar aanleiding daarvan trad op 31 maart 2004 Bill C-45 in werking, een wijziging van het Criminal Code die regelt hoe organisaties strafrechtelijk aansprakelijk kunnen worden gesteld voor het handelen van hun vertegenwoordigers en die iedereen die het werk van anderen aanstuurt een wettelijke zorgplicht oplegt.
Het Canadese voorbeeld illustreert een probleem dat in meerdere rechtsstelsels speelt: strafrecht dat organisaties aansprakelijk kan stellen voor fatale arbeidsongevallen bestaat op papier vaak al langer dan het in de praktijk wordt toegepast, omdat opsporingsdiensten er niet systematisch op zijn toegerust. Die kloof tussen wetstekst en vervolgingscapaciteit kan ook spelen in andere landen met specifieke wetgeving over de strafrechtelijke aansprakelijkheid van bedrijven, zoals het Verenigd Koninkrijk. Een gerichte opleiding voor de eerste onderzoekers ter plaatse kan daarom net zo bepalend zijn voor de uitkomst van een zaak als de wet zelf.
Bron: New Westray law course trains police to investigate workplace deaths, 21 oktober 2026
Aanvullend onderzocht: Department of Justice Canada, Criminal liability for workplace deaths and injuries – Background on the Westray Law
