Ter gelegenheid van de Internationale Dag van Zorg en Ondersteuning (International Day of Care and Support) heeft het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) op 29 oktober 2026 nieuwe publicaties gepresenteerd over arbeidsveiligheid en -gezondheid in de residentiële langdurige zorg. Het gaat om een hoofdrapport van 118 pagina’s, een samenvatting van zes pagina’s en zes praktijkcasussen uit verschillende EU-landen.
Welke risico’s lopen medewerkers in de ouderenzorg?
Medewerkers in verpleeg- en verzorgingshuizen combineren fysiek zwaar werk met emotioneel belastende taken, vaak in onregelmatige diensten en tegen een laag loon. Volgens EU-OSHA gaat het om een combinatie van risico’s: musculoskeletale aandoeningen door het tillen en verplaatsen van bewoners, psychosociale belasting en risico’s voor de mentale gezondheid, arbeidsongevallen en blootstelling aan biologische en chemische stoffen. Onderbezetting, een zware werkorganisatie en beperkte loopbaanmogelijkheden vergroten volgens het agentschap de druk op het personeel.
Wat staat er in het nieuwe EU-OSHA-rapport?
Het hoofdrapport, “Residential care workers: a comprehensive overview of occupational safety and health”, brengt de meest voorkomende risico’s in de sector in kaart en bevat beleidsaanbevelingen. Effectieve preventie vraagt volgens EU-OSHA om een combinatie van een betere werkorganisatie, ondersteunend management en een effectieve risicobeoordeling. Een afzonderlijke samenvatting van zes pagina’s zet de belangrijkste bevindingen op een rij.
Praktijkvoorbeelden uit heel Europa
Naast het hoofdrapport publiceerde EU-OSHA zes praktijkcasussen die laten zien hoe in verschillende landen risico’s in de residentiële zorg worden aangepakt. Een casus uit Duitsland beschrijft een noodprogramma voor zorgpersoneel, gericht op het behoud van medewerkers en het versterken van de werkveiligheid. Een casus uit Polen laat zien hoe de arbeidsomstandigheden in de residentiële zorg met een participatieve aanpak zijn geëvalueerd, en een casus uit Finland behandelt de gevolgen van personeelsnormen in de residentiële zorg voor veilig en gezond werken. Andere casussen beschrijven een hulpmiddel voor het veiliger tillen van bewoners (EasyMAPO), een vakbondscampagne tegen overmatig gebruik van psychofarmaca bij bewoners, en veiliger ontwerp en renovatie van verpleeghuizen.
Context
Een eerdere sectoranalyse van EU-OSHA (2022), gebaseerd op de Europese enquête naar nieuwe en opkomende risico’s (ESENER) van 2009, 2014 en 2019, schetst de bredere context. De sector gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening heeft volgens die analyse ongeveer 11 procent van alle werknemers in de EU in dienst (Eurostat-cijfer over 2020). Instellingen in deze sector melden vaker dan in andere sectoren risico’s door het tillen en verplaatsen van zware lasten, blootstelling aan chemische en biologische stoffen, en de manier waarop het werk is georganiseerd. Lastige situaties met patiënten of bewoners en tijdsdruk gelden volgens de enquête als de belangrijkste psychosociale risico’s in de sector, en op angst voor baanverlies na zijn alle gemeten risico’s tussen de enquêterondes toegenomen. Tegelijk scoort de sector beter dan het sectorgemiddelde op actieplannen tegen werkstress en worden medewerkers vaker betrokken bij het ontwerpen van maatregelen tegen die stress dan in andere bedrijfstakken.
Bron: International Day of Care: new publications on residential care and OSH, 29 oktober 2026
Aanvullend onderzocht: EU-OSHA (2022), Human health and social work activities: evidence from the European Survey of Enterprises on New and Emerging Risks (ESENER), samenvatting.
