Meer dan een eeuw hingen ze in fabrieken en op bouwplaatsen: korte, dwingende veiligheidsspreuken als “Stay alert, don’t get hurt”. Maar passen die nog bij hoe bedrijven vandaag over veiligheid denken? Volgens Dave Johnson, van 1980 tot 2020 hoofdredacteur van het Amerikaanse vakblad ISHN en nu editor-at-large, alleen onder voorwaarden. In een opiniestuk betoogt hij dat de klassieke slogan slecht aansluit bij modern, systeemgericht veiligheidsdenken.
Van persoonlijke schuld naar systeemdenken
Johnson schetst hoe de Amerikaanse spoorwegen in 1873 de leus “safety first” gingen gebruiken, om het publiek gerust te stellen. Rond 1900 kwamen in de Verenigde Staten naar schatting jaarlijks 25.000 tot 35.000 arbeiders om bij industriële ongevallen. Slogans dienden volgens Johnson als geheugensteuntje om werknemers alert te houden, en legden de verantwoordelijkheid daarmee bij de werknemer zelf. Die nadruk kreeg in 1931 een wetenschappelijk tintje door H.W. Heinrich, die stelde dat 88 procent van de ongevallen werd veroorzaakt door onveilig handelen van werknemers.
Daartegenover plaatst Johnson de huidige “Safety 2.0”-benadering, gebaseerd op Human and Organizational Performance (HOP): niet het individu dat een fout maakt staat centraal, maar het systeem, de werkomstandigheden en het leiderschap. Hij vraagt zich af waar de pakkende leuzen voor leidinggevenden en management waren: zij waren volgens hem nooit het doelwit van slogans en werden er ook niet op aangesproken.
Geen pleidooi om alles weg te halen
Het stuk is een opiniebijdrage van een ervaren waarnemer van de sector, geen onderzoeksrapport. Johnson noemt ook cijfers: de eerste officiële telling, in 1913, kwam uit op ongeveer 23.000 dodelijke arbeidsongevallen; in 2024 waren dat er 5.070. Een oorzakelijk verband tussen slogans en die daling legt hij niet. Zijn conclusie is genuanceerd: er is volgens hem geen reden om elke veiligheidsslogan weg te halen. Gesteund door zichtbare veiligheidswaarden en daden van leidinggevenden kunnen ze een positieve herinnering zijn, maar ze moeten niet uitsluitend op de werknemer gericht zijn.
Context
Heinrich’s veelgeciteerde 88-procent-cijfer ligt al jaren onder vuur. Veiligheidskundige Fred Manuele noemde die verhouding in 2011 tegenover Safety+Health Magazine de aanname die “de meeste schade” aan het vak heeft berokkend, omdat preventie zich dan richt op de werknemer in plaats van op het systeem waarin het werk gebeurt. Consultant Judith Erickson wees erop dat Heinrich zich baseerde op achteraf door supervisors opgestelde ongevalsrapporten, zonder onderzoek naar onderliggende oorzaken, en dat zijn originele bestanden niet meer bestaan, waardoor zijn werk niet te verifiëren is.
Onderzoek van onder meer het Amerikaanse CDC/NIOSH naar “safety climate” sluit aan bij het bredere punt achter Johnsons betoog: hoe leidinggevenden veiligheid prioriteren en uitdragen, hangt samen met veiligheidsprestaties op de werkvloer. Dat bewijst niet dat slogans op zichzelf schadelijk of nutteloos zijn, maar onderstreept wel dat ze weinig betekenen zonder structurele maatregelen en betrokken leiderschap.
Bron: Do Safety Slogans Still Serve a Purpose?, 30 september 2026
Aanvullend onderzocht: kritiek op H.W. Heinrich’s ongevalsratio (Fred Manuele, Judith Erickson, via Safety+Health Magazine) en CDC/NIOSH-onderzoek naar safety climate en werkplekveiligheid.
